Tuesday, March 10, 2020

වෙල්ප්, විද්‍යාඥයින් විසින් දියවන ග්ලැසියරයක නව වෛරස් කණ්ඩායම් 28 ක් සොයා ගනී.




❤මීට වසර 15,000 කට පෙර ග්ලැසියර අයිස් වල සිරවී සිටි මීට පෙර සොයා නොගත් වෛරස් 28 ක් විද්‍යාඥයින් විසින් සොයාගෙන තිබේ.
    ❤මෙම කණ්ඩායම ටිබෙටයේ Guliya ice cap ග්ලැසියරයෙන්  සාම්පල ලබා ගත් අතර ඔවුන්ගේ කෘති, පූර්ව මුද්‍රිත වෙබ් අඩවිය වන bioRxiv වෙත ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.
❤ලොව පුරා ග්ලැසියර අයිස් හා  දියවන විට විද්‍යාඥයින් පවසන්නේ පුරාණ රෝග කාරක සහ විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය පරිසරයට මුදා හැරිය හැකි බවයි.

                                    චීනයේ සහ එක්සත් ජනපදයේ පර්යේෂකයෝ 2015 දී ටිබෙටයට ක්ෂේත්‍ර චාරිකාවක් ආරම්භ කළ අතර, මීට පෙර සොයා නොගත් වෛරස් කණ්ඩායම් 28 ක් සොයා ගත්හ. ඔවුන් මෑතකදී ඔවුන්ගේ සොයාගැනීම් සම-සමාලෝචනය නොකරන ලද පූර්ව මුද්‍රිත වෙබ් අඩවිය වන bioRxiv    වෙත පළ කරන ලද ලිපියක සවිස්තරාත්මකව විස්තර කර ඇත.
                                     පර්යේෂකයෝ ග්ලැසියරයක අඩි 164 ක සිදුරක් හෑරූ අතර අවුරුදු 15,000 ක් පැරණි ග්ලැසියරයෙන් අයිස් සාම්පල දෙකක් එකතු කර පසුව ඒවා විද්‍යාගාරයකින් හඳුනා ගත්හ. සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, ඔවුන් වෛරස් කණ්ඩායම් 33 ක් හඳුනාගෙන ඇති අතර ඉන් 28 ක්ම විද්‍යාවට සම්පූර්ණයෙන්ම අලුත් ය.
                                  ටිබෙටයේ සිට ආක්ටික් දක්වා ඇන්ටාක්ටිකාව දක්වා ලොව පුරා ග්ලැසියර සහ අයිස් තට්ටු භයානක අනුපාතයකින් දිය වෙමින් පවතී.පුරාණ අයිස්වල ඇති ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් එකතු කිරීම, හඳුනා ගැනීම සහ ලැයිස්තුගත කිරීම සඳහා විද්‍යාඥයින් යොමුවී සිටියි. මෙම බැක්ටීරියා, වෛරස් හා දිලීර පිළිබඳ වාර්තාවක් තිබීම අපගේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික අතීතය පිළිබඳ තියුණු චිත්‍රයක් පින්තාරු කරන අතර අනාගත රෝග කාරක අධ්‍යයනය සඳහා භාවිතා කිරීම සඳහා එය වැදගත් වනු ඇත.
                                     ග්ලැසියර හා අයිස් තට්ටු වලින් දියවන ජලය දිය පහරවල්, ගංගා සහ වෙනත් වැදගත් ජල මාර්ග ඔස්සේ හානිකර රෝග කාරක ද්‍රව්‍ය රැගෙන යා හැකි අතර මිනිසුන් නව ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට නිරාවරණය විය හැකි බව පර්යේෂකයෝ වාර්තා කරති.නමුත් අයිස් පමණක් දිය නොවන එකම දෙය නොවේ. ඉහළ අක්ෂාංශ හා උන්නතාංශ වල දක්නට ලැබෙන ශීත කළ පෘථිවි තට්ටුවක් වන තාවිං පර්මාෆ්‍රොස්ට්, එයටම ආවේණික වූ අභියෝග සමූහයක් නිර්මාණය කරයි.
                                      පර්මාෆ්‍රොස්ට්හි දැනට වායුගෝලයේ ඇති කාබන් මෙන් දෙගුණයක් කාබන් ඇති බව වුඩ්ස් හෝල් පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයේ දේශගුණික විපර්යාස විද්‍යාඥ සූ නටාලි බීබීසීයට පැවසීය.
මෑත වසරවලදී, පර්යේෂකයන් වසූරිය, ස්පාඥ්ඥ උණ, බුබොනික් වසංගතය සහ ඇන්ත්‍රැක්ස් පවා සාම්පල දියවන පර්මැෆ්‍රොස්ට් වලින් ඇදගෙන ඇත. ඇලස්කන් පර්මාෆ්‍රොස්ට් වලට යටින් ඇති ජලාශවල සිරවී ඇති රසදිය වැනි හානිකර දූෂක ද විද්‍යා ඥයින් විසින් සොයාගෙන ඇත.

මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් නිසා සිදුවන හානිය පෘථිවියේ ජීවීන් විනාශ කරන මට්ටමටම නුදුරේදීම සිදුවෙනු ඇත.

Saturday, February 29, 2020

පෙබරවාරියට දින 28 ඇයි?


පෙබරවාරි යනු දරුණු මාසයකි. පෙබරවාරි උදාවන විට උතුරු අර්ධ ගෝලයේ රටවල් සීතලෙන් ගල්වෙන අතර සමකයට ආසන්න රටවල් දැඩි උණුසුමෙන් වියළෙයි. පෙබරවාරියට දින විසි අටකි. අධික අවුරුද්දක් නම් දින විසි නමයකි.
පෙබරවාරි මාසයට පමනක් දින 28 ලැබුනේ කෙසේද ? එයට පිළිතුරු සෙවීමට රෝම අධිරාජ්යට යා යුතුය. මු ල්ම රෝම කැලැන්ඩරයේ තිබී ඇත්තේ මාස දහයක් පමනි. එය මාරුතුවෙන් පටන් ගෙන දෙසැම්බරයෙන් අවසන් විය. ක්රි.පූ 750 දී පමණ ඔවුන්ගේ දින දර්ශණය චන්ද්ර චක්ර 12 සමග සමමුහුර්ත කිරීමට රෝම වරු තවත් මාස දෙකක් එකතු කිරීමට තීරණය කළහ.
ජනවාරි සහ පෙබරවාරි යන මාස දෙක සඳහා දින 28 බැගින් වූ අතර, වසර දින 355 කින් දීර්ඝ කිරීම සඳහා ජනවාරි මාසයට අමතර දිනයක් එකතු කිරීමට රජු තීරණය කළේය. එකල සංඛ්යා පවා අවාසනාවන්ත ලෙස සලකනු ලැබූ අතර දින 354 ක වසරක් පිළිගත නොහැකි විය.
මෙම චන්ද්ර චක්රය අනුගමනය කිරීමෙන් වසර කිහිපයක් හොඳින් ක්රියාත්මක වූ නමුත් වැඩි කල් නොගොස් සෘතු ඔවුන්ගේ සාමාන්ය මාස සමඟ සමපාත නොවීය. එය නිවැරදි කිරීම සඳහා රෝමානුවන් මර්සිඩෝනියස් නමින් අධික මාසයක් එකතු කළහ. රෝමයේ උත්තම පූජකයෝ මාසය පැමිණෙන්නේ කවදාදැයි තීරණය කරනු ඇති අතර, නගරයේ වෙනත් කිසිවෙකුට එය කුමන දිනයදැයි සොයා බැලිය නොහැක.
ජුලියස් සීසර් බලයට පත් වූ විට, ඔහු නැවත සියල්ල නැවත සකස් කර අවුරුද්දේ දින සූර්යයා සමඟ පෙළගස්වන අතර එමඟින් සෑම වසරකම දින 365 ක් එකතු වේ. කිසියම් හේතුවක් නිසා ඔහු පෙබරවාරි 28 කට වෙන් කළේය. එම කැලැන්ඩරය අද වෙනතුරු ක්රියාත්මක වේ.
පෙබරවාරි 29 යනු සාමාන්යයෙන් සෑම වසර හතරකට වරක් උදාවන දිනයක් වන අතර එය අධික දිනය ලෙස හැඳින්වේ. නිවැරදි කිරීමේ පියවරක් ලෙස මෙම දිනය අධික වර්ෂවලදී දින දර්ශනයට එකතු කරනු ලැබේ, මන්ද පෘථිවිය හරියටම දින 365 කින් සූර්යයා වටා කක්ෂගත නොවන බැවිනි. එය සූර්යයා වටා භ්රමනය වීමට දින 365 යි පැය 6 ක් ගතවේ.

Wednesday, February 5, 2020

ෆ්ලෝරන්ස් නයිටිංගේල්ස් - පහන අතින් ගත් ආර්යාව


ෆ්ලෝරන්ස් නයිටිංගේල්ස් - පහන අතින් ගත් ආර්යාව

උපත : 1820 මැයි 12
           ( ටස්කනි මහා ආදිපාද දනව්වෙහි, ෆ්ලෝරන්ස් හි, ලා කොලොම්බියාහි, ධනවත් ඉහළ පැලැන්තියෙහි              බ්‍රිතාන්‍ය පවුලක උපත ලබන ලදී.)

පියා : විලියම් එඩ්වඩ් නයිටිංගේල් (1794-1874)

මව : ෆ්‍රාන්සස් නයිටිංගේල් (1789-1880)

                             ෆ්ලෝරන්ස් බුද්ධිමත් දරුවෙකි. ඇගේ පියා ඇගේ අධ්‍යාපනය කෙරෙහි විශේෂ උනන්දුවක් දැක්වූ අතර ඉතිහාසය, දර්ශනය සහ සාහිත්‍යය ඇයට උගැන්වීමට උනන්දුවක් දැක්වීය. ඇය ගණිතය හා භාෂා සඳහා  විශිෂ්ට දස්කම් දැක්වූ අතර කුඩා කාලයේදීම ප්‍රංශ, ජර්මානු, ඉතාලි, ග්‍රීක සහ ලතින් භාෂා කියවීමට හා ලිවීමට සමත් විය. ගෘහ කළමනාකරණයේ සාම්ප්‍රදායික කාන්තා කුසලතාවන්ගෙන් කිසි විටෙකත් සෑහීමකට පත් නොවූ ඇය ශ්‍රේෂ්ඨ දාර්ශනිකයන් ගැන කියවීමටත්, තම පියා සමඟ බරපතල දේශපාලන හා සමාජ කතිකාවන්හි යෙදීමටත් කැමති විය. 
                             ලිබරල් යුනිටේරියන් පවුලක කොටසක් ලෙස ෆ්ලෝරන්ස් ඇගේ ආගමික විශ්වාසයන්ගෙන් මහත් සැනසීමක් ලැබුවාය. දෙවියන්ට හා මනුෂ්‍ය වර්ගයාට සේවය කිරීම සඳහා හෙද සේවය සුදුසුම මාර්ගය ලෙස ඇ‍ය වටහා ගත්තාය. ඇය සිය පවුල තුල රෝගී ඥාතීන් සහ කුලී නිවැසියන් රැකබලා ගෙන තිබියදීත්, හෙදියන්ගේ පුහුණුව ලබා ගැනීමට ඇය දැරූ උත්සාහය ඇගේ පවුලේ අය විසින් ඇයගේ වයසේ කාන්තාවකට නුසුදුසු ක්‍රියාවක් ලෙස සලකා වලක්වනු ලැබීය.
                              නයිටිංගේල්ට අවසානයේදී ජර්මනියේ කයිසර්ස්වර්ත් හි රෙපරමාදු උපස්ථායකවරුන්ගේ ආයතනයට 1850 ජූලි මාසයේදී බැඳී සති දෙකක පුහුණුවක් සඳහා සහ 1851 ජූලි මාසයේදී මාස තුනක් පුහුණුව ලබා ගැනීමට හැකි විය. එහිදී ඇය මූලික හෙද කුසලතා, රෝගීන් නිරීක්ෂණය කිරීමේ වැදගත්කම, සහ හොඳ රෝහල් සංවිධානයක වටිනාකම උගත්තාය. 1853 දී නයිටිංගේල් ඇගේ පවුල් පරිසරයෙන් මිදීමට උත්සාහ කළාය. සමාජ සම්බන්ධතා තුළින් ඇය ලන්ඩනයේ පීඩිත තත්වයන් පිළිබඳ රෝගී මහත්වරුන්ගේ ආයතනයේ (පාලක) අධිකාරී තනතුරට පත් වූවාය. එහිදී ඇය හෙද රැකවරණය, සේවා කොන්දේසි සහ රෝහලේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි දියුණු කරමින් පරිපාලකවරියක් ලෙස සිය කුසලතා ප්‍රදර්ශනය කළාය. වසරකට පසු හෙදියන්ට පුහුණුව ලබා දීමට ඉඩ සලසන ආයතනයක ඇගේ සේවය වඩා වටිනා බව ඇය තේරුම් ගත්තාය. ඇය ලන්ඩනයේ කිංග්ස් කොලේජ් රෝහලේ හෙදියන්ගේ අධිකාරී වීම ගැන සලකා බැලුවාය. 
                         1853 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී තුර්කි ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යය රුසියාවට එරෙහිව යුද්ධය ප්‍රකාශයට පත් කළේ ජෙරුසලමේ ශුද්ධ ස්ථාන පිළිබඳ ආරවුල් මාලාවකින් පසුව සහ ඔටෝමාන් සුල්තාන්ගේ ඕතඩොක්ස් යටත් වැසියන්ට ආරක්ෂාව සපයන ලෙස රුසියානු ඉල්ලීම්වලින් පසුව ය. තුර්කියේ සහචරයින් වන බ්‍රිතාන්‍ය සහ ප්‍රංශ රුසියානු ව්‍යාප්තිය මැඩපැවැත්වීමට උත්සාහ කළහ. ක්‍රිමියානු යුද්ධයේ වැඩි හරියක් සටන් කළේ රුසියාවේ ක්‍රිමියානු අර්ධද්වීපයේ ය. කෙසේ වෙතත්, බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා කඳවුර සහ රෝගී සහ තුවාල ලැබූ සොල්දාදුවන් රැකබලා ගැනීම සඳහා රෝහල් මූලික වශයෙන් ස්ථාපිත කරනු ලැබුවේ කොන්ස්ටන්ටිනෝපල් (ඉස්තාන්බුල්) සිට බොස්පෝරස් හරහා ස්කුටාරි (ඉස්කාදාර්) හි ය. තුවාල ලැබූවන්ගේ රැකවරණය පිළිබඳ තත්ත්වය ලන්ඩන් ටයිම්ස් පුවත්පතට වාර්තා කළේ පළමු නූතන යුද වාර්තාකරු බ්‍රිතාන්‍ය මාධ්‍යවේදී විලියම් හොවාර්ඩ් රසල් විසිනි. අකාර්යක්ෂම හා අකාර්යක්ෂම වෛද්‍ය ආයතනයකින් සොල්දාදුවන්ට ප්‍රතිකාර ලබා දී ඇති බවත් රැකවරණය සඳහා මූලික සැපයුම් නොමැති බවත් පුවත්පත් වාර්තා සඳහන් කර තිබුණි. බ්‍රිතාන්‍ය මහජනතාව සොල්දාදුවන්ට සැලකීම සම්බන්ධයෙන් දැඩි විරෝධයක් එල්ල කළ අතර තත්වය දැඩි ලෙස වැඩිදියුණු කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ.
                     බ්‍රිතාන්‍ය රජය වෙනුවෙන් යුද්ධ කරන රාජ්‍ය ලේකම් සිඩ්නි හර්බට් නයිටිංගේල් වෙත ලිපියක් යවමින් හෙදියන් පිරිසක් ස්කුටාරි වෙත ගෙන යන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඒ අතරම, නයිටිංගේල් සිඩ්නිගේ බිරිඳ වන ඇගේ මිතුරිය වන ලිස් හර්බට් වෙත ලිපියක් යවමින් ඇයට පෞද්ගලික ගවේෂණයකට නායකත්වය දීමට අවසර දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඔවුන්ගේ ලිපි තැපෑලෙන් හරස් වූ නමුත් අවසානයේ ඔවුන්ගේ අන්‍යෝන්‍ය ඉල්ලීම් ලබා දෙන ලදී. නයිටිංගේල් විසින් නිල වශයෙන් අනුමත කරන ලද කාන්තාවන් 38 දෙනෙකුගෙන් යුත් සමූහයකට නායකත්වය දුන් අතර 1854 ඔක්තෝබර් 21 වන දින පිටත්ව ගොස් නොවැම්බර් 5 වන දින බැරැක් රෝහලට ස්කුටාරි වෙත පැමිණියේය. වෛද්‍ය නිලධාරීන් විසින් පිළිගනු ලැබුවේ නැත. හෙදියන් කිහිප දෙනෙකුට කොලරා වාට්ටුවලට පිවිසීමට හැකි වූ අතර, ආධාර සඳහා නිල හමුදා නියෝග බලාපොරොත්තුවෙන් හමුදා ශල්‍ය වෛද්‍යවරුන්ගේ විශ්වාසය දිනා ගැනීමට අවශ්‍ය වූ නයිටිංගේල්, තම සමූහය වාට්ටුවලින් ඉවත් කළේය. නයිටිංගේල් ස්කුටාරි වෙත පැමිණ දින පහකට පසු, බලක්ලාවා සටනෙන් හා ඉන්කර්මන් සටනින් තුවාල ලැබූ සෙබළුන් පැමිණ එම ස්ථානය යටපත් කළහ. නයිටිංගේල් පැවසුවේ එය “නිරයේ රාජධානිය” බවයි.
                       සොල්දාදුවන් නිසි ලෙස රැකබලා ගැනීම සඳහා ප්‍රමාණවත් සැපයුම් ලබා ගැනීම අවශ්‍ය විය. නයිටිංගේල් විසින් ලන්ඩන් ටයිම්ස් විසින් සපයන ලද අරමුදල් සහිත උපකරණ මිලදී ගත් අතර රෙදි සෝදන කටයුතු සඳහා සොල්දාදුවන්ගේ භාර්යාවන් බඳවා ගත්තේය. වාට්ටු පිරිසිදු කර හෙදියන් විසින් මූලික ප්‍රතිකාර ලබා දෙන ලදී. වැදගත්ම දෙය නම් නයිටිංගේල් රැකවරණය පිළිබඳ ප්‍රමිතීන් ස්ථාපිත කළ අතර ස්නානය, පිරිසිදු ඇඳුම් හා ඇඳුම් පැළඳුම් සහ ප්‍රමාණවත් ආහාර වැනි මූලික අවශ්‍යතා අවශ්‍ය විය. ඥාතීන්ට ලිපි ලිවීමට සහ අධ්‍යාපන හා විනෝදාත්මක ක්‍රියාකාරකම් සැපයීමෙන් මානසික අවශ්‍යතා කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ලදී.
                        නයිටිංගේල් විසින්ම රාත්‍රියේ වාට්ටුවල සැරිසැරූ අතර රෝගීන්ට ආධාර සපයන්නට උත්සුකු වූවාය. .මෙමඟින් ඇයට “පහනක් අතින් ගත් කාන්තාව” යන පදවි නාමය හිමිවිය. ඇය සොල්දාදුවන්ගේ සහ වෛද්‍ය ආයතනවල ගෞරවය දිනා ගත්තාය. රැකවරණය සැපයීමේ සහ මරණ අනුපාතය සියයට 2 ක් දක්වා අඩු කිරීමේ ඇයගේ ජයග්‍රහණයන් පුවත්පත් සහ සොල්දාදුවන්ගේ ලිපි මගින් එංගලන්තයේ කීර්තිය ගෙන ආවේය.
                        පැමිණ ටික කලකට පසු ඇය “ක්‍රිමියානු උණ” රෝගයෙන් පෙළුණාය. සක්‍රීය ප්‍රතිකාර ලබා ගත නොහැකි වූ නිසා නයිටිංගේල් මන්දගාමී සුවය ලැබීය. 1856 මාර්තු 30 වන දින පැරිස් ගිවිසුම ක්‍රිමියානු යුද්ධය අවසන් කළේය. රෝහල් වැසීමට සූදානම් වන තෙක් නයිටිංගේල් ස්කුටාරි හි රැඳී සිටිමින් 1856 අගෝස්තු 7 වන දින ඩර්බිෂයර් හි පිහිටි සිය නිවසට ආපසු පැමිණියේ අකමැත්තෙන් වීරවරියක් ලෙසිනි.
                        නයිටිංගේල්ගේ විශිෂ්ටතම ජයග්‍රහණ කේන්ද්‍රගත වූයේ සෞඛ්‍ය රැකවරණය හා හෙද සේවයේ සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණයක් ඇති කිරීමට ගත් උත්සාහයන් මත ය. 1856 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඇය වික්ටෝරියා රැජින සහ ඇල්බට් කුමරු හමුවී බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා සංස්ථාපිතයේ ප්‍රතිසංස්කරණයේ අවශ්‍යතාවය සාකච්ඡා කළාය. නයිටිංගේල් විසින් බැරැක් රෝහල පවත්වාගෙන යාම, රෝගාබාධ හා මරණයට හේතු, හෙද හා වෛද්‍ය කාර්ය මණ්ඩලයේ කාර්යක්ෂමතාව සහ පිරිසිදු කිරීමේ දුෂ්කරතා පිළිබඳව ඉතා සූක්ෂම වාර්තා තබා ඇත. නයිටිංගේල් විසින් සපයන ලද සංඛ්‍යාන දත්ත සහ විශ්ලේෂණයන් මත පදනම් වූ රාජකීය කොමිසමක් පිහිටුවන ලදී.
                             1855 දී නයිටිංගේල් වෙත කෘතවේදීතාව හා ගෞරවය දැක්වීමේ සංකේතයක් ලෙස නයිටිංගේල් අරමුදල පිහිටුවන ලදී. පුද්ගලික පරිත්‍යාග මගින් 1859 වන විට ඩොලර් 45,000 ක් රැස් කර නයිටිංගේල් හි ගිණුමට බැර කරන ලදී. 1860 දී විවෘත කරන ලද ලන්ඩනයේ ශාන්ත තෝමස් රෝහලේ නයිටිංගේල් හෙද පාසල ආරම්භ කිරීම සඳහා ඇය මෙම මුදල්වලින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් භාවිතා කළාය. පාසල ලෞකික හෙද අධ්‍යාපනය විධිමත් කළ අතර හෙද සේවයෙන් පිටත රැකියාවක් අපේක්ෂා කරන කාන්තාවන්ට ගෞරවනීය හා ගෞරවනීය විකල්පයක් බවට පත් කළේය.නයිටිංගේල්ගේ සංඛ්‍යානමය ආකෘතීන් - එනම් කොක්ස්කොම්බ් ප්‍රස්ථාරය, ඇය විසින් මරණ අනුපාතය තක්සේරු කිරීම සඳහා වර්ධනය කරන ලදී. හෙද සේවය පිළිබඳ ඇගේ මූලික සංකල්ප අදටත් අදාළ වේ. මෙම හේතූන් නිසා ඇය නූතන හෙද සේවයේ ආරම්භක දාර්ශනිකයා ලෙස සැලකේ.
                                ඇය නිවසේදී දිස්ත්‍රික් හෙද පුහුණුව ලබා දුන් අතර එය දුප්පතුන්ගේ හා අවදානමට ලක්වූවන්ගේ සෞඛ්‍යය නංවාලීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.
ෆ්ලෝරන්ස් නයිටිංගේල් සිය ජීවිත කාලය තුළ ගෞරවයට පාත්‍ර වූයේ ජෙරුසලමේ ශාන්ත ජෝන් ගේ ජෙරුසෙලම් ආර්යාව යන පදවිය ලැබීම සහ කුසලතා සම්මානය ලබාගත් පළමු කාන්තාව බවට පත්වීමෙනි. 1910 දී ඇයගේ මරණයෙන් පසු, නයිටිංගේල්ගේ පූර්ව ඉල්ලීම පරිදි, ඇගේ පවුලේ අය වෙස්ට්මිනිස්ටර් ඇබේහි අවමංගල්‍යයක් හා භූමදානය කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ඒ වෙනුවට ඇයට ලන්ඩනයේ ශාන්ත පාවුළු දෙව්මැදුරේ අනුස්මරණ දේව මෙහෙයක් පිරිනමන ලදි. ඇගේ භූමදානය හැම්ප්ෂයර් හි ඊස්ට් වෙලෝහි ශාන්ත මාග්‍රට් දේවස්ථානයේ පිහිටි පවුලේ සුසාන භූමියේදී සිදුකළේය.


(ෆ්ලෝරන්ස් නයිට්ංගේල්ගේ මහ ගෙදර වූ, දැනට පාසැලක් වන එම්බ්ලි පාක් )



(ඊස්ට් වෙලෝ හි ශාන්ත මාග්‍රට් ගේ දේවස්ථානයේ සුසාන භූමියේ ඇති ෆ්ලෝරන්ස් නයිටිංගේල් ගේ
සොහොන)

Thursday, January 23, 2020

කොරෝනා වෛරසය


වර්තමාන වුහාන් කොරෝනා වෛරසය ගෝලීය සෞඛ්‍ය හදිසි අවස්ථාවක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් නොකිරීමට ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය බ්‍රහස්පතින්දා තීරණය කළේය. “ මෙය චීනයේ හදිසි අවස්ථාවක්,මිස එය තවමත් ගෝලීය සෞඛ්‍ය හදිසි අවස්ථාවක් බවට පත්වී නැති බව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ටෙඩ්‍රොස් අද්නාම් ගෙබ්‍රෙයෙසස් පවසා ඇත. මෙම නව කොරෝනා වෛරසය හැකි ඉක්මනින් පාලනය කිරීමට අපි සම්පූර්ණයෙන්ම කැපවී සිටිමු. මොහොතක දැනුම්දීමකින් කමිටුව නැවත රැස් කිරීමට මම පසුබට නොවෙමි යැයි ඔහු වැඩි දුරටත් පවසා ඇත.
      වෛරසය ගැන ඔබ දැනගත යුතු සියල්ල, එය සංචාරක හා වාණිජ්‍යයට බලපාන්නේ කෙසේද සහ ඊළඟට කුමක් සිදුවේද යන්න මෙහි  පහත දැක්වේ.
                         චීන බලධාරීන් මෙතෙක් පවසා ඇත්තේ පුද්ගලයින් 600 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් ආසාදනය වී ඇති බවත්, අලුතින් හඳුනාගත් රෝගයෙන් පුද්ගලයින් 17 දෙනෙකු මියගොස් ඇති බවත් එය ප්‍රථම වරට හඳුනාගෙන ඇත්තේ දෙසැම්බර් 31 වනදා සිට බවත් ය. දකුණු කොරියාව, ජපානය, තායිවානය, තායිලන්තය, සවුදි අරාබිය, වියට්නාමය යන රටවල් වලින්ද ආසාධිතයින් හමුවී ඇත. ලන්ඩනයේ ඉම්පීරියල් කොලේජ් හි එක්සත් ජනපද රෝග ආකෘති නිර්මාණ විශේෂඥයින් පවසන්නේ  චීනය ප්‍රකාශ කරනවාට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් එනම් 4000 පමන ආසාධිතයින් සිටිය හැකි බවයි.

කොරෝනා වයිරස් යනු කුමක්ද?
කොරෝනා වයිරස් යනු ශ්වසන පද්ධතියේ ආසාදන ඇති කරන වෛරස් පවුලකි. අළුතින් හඳුනාගත් 2019-nCOV ද ඇතුළුව දන්නා කොරෝනා වෛරස් හතක් තිබේ.  SARS (දරුණු උග්‍ර ශ්වසන සින්ඩ්‍රෝමය) යනු 2002 සිට 2003 දක්වා මාරාන්තික පැතිරීමක් හේතුවෙන් 8,098 ක් ආසාදනය වී 774 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්කල වෛරසයකි. 2012 දී ප්‍රථම වරට හඳුනාගත් MEර්‍S (මැද පෙරදිග ශ්වසන සින්ඩ්‍රෝමය ලෙසද හැඳින්වේ) තවත් මෑතදී හා පැතිරුණු කොරෝනා වෛරස් රෝගයකි. මෙම සතිය තරම් මෑතදී වාර්තා වූ සිද්ධීන් සමඟ. රෝගීන් 2,494 ක් සහ මර්ස් හා සම්බන්ධ මරණ 858 ක් අතුරින් වැඩි ප්‍රමාණයක් සිදුව ඇත්තේ අරාබි අර්ධද්වීපයේ ය. කෙසේ වෙතත්, වුහාන් කොරෝනා වෛරසය මෙම රෝගවලට වඩා වෙනස් වන අතර, එය මීට පෙර මිනිසුන් තුළ දක්නට ලැබී නැත.

මෙම රෝගය කෙතරම් මාරාන්තිකද?
කෙටි පිළිතුර නම්, අපි නොදනිමු. ආසාදනය වී ඇති බවට වාර්තා වී ඇති පුද්ගලයින්ගේ සංඛ්‍යාව දෙස බැලුවහොත් (ආසන්න වශයෙන් 600 ක්, මෙම සංඛ්‍යාව ඉහළ යනු ඇතැයි විශ්වාසයි) සහ මරණ සංඛ්‍යාව (17) හා සසඳන විට, ඔබට මරණ අනුපාතය නමින් අංකයක් ගණනය කළ හැකිය. මේ වන විට, මරණ අනුපාතය 3% ට වඩා ටිකක් අඩුය. ඒ කියන්නේ නව කොරෝනා වයිරසයට ගොදුරු වූවන්ගෙන් 3% ක් මිය යන බව. නමුත් මෙම සංඛ්‍යාව මේ වන විට බොහෝ දුරට අර්ථ විරහිත ය, මන්ද යත්, තව කොපමණ සංඛ්‍යාවක් ආසාදනය වී ඇත්ද සහ ඉදිරි සති කිහිපය තුළ මරණ කොපමණ ප්‍රමාණයක් සිදුවනු ඇත්දැයි අපි තවමත් නොදනිමු. අප දන්නා එක් දෙයක්: වෙනත් බොහෝ රෝගාබාධ මෙන්ම, 2019-nCOV රෝගීන් වයස්ගත  හෝ වෙනත් රෝගවලින් පීඩා විඳින්නේ නම් ඔවුන් මියයාමට වැඩි ඉඩක් ඇත.

 බෝවීම පටන් ගත්තේ කෙසේද?
රෝග පාලනය හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථාන (CDC) පවසන්නේ 2019-nCOV හි ආරම්භක අවස්ථා වුහාන් හි හුවානාන් මුහුදු ආහාර වෙළඳපොළට සම්බන්ධ බවයි.  මෙම පැතිරීම ආරම්භ වූයේ වෛරසය සත්වයාගෙන් මිනිසාට සම්ප්‍රේෂණය වූ  සිද්ධියකිනි. මෙම බෝවීම සිදුවන්නේ මිනිසාට-සත්වයන්ට සමීප සම්බන්ධතා හරහාය, විශේෂයෙන් සජීවී හා මියගිය සතුන් ආහාර සඳහා විකුණනු ලබන වෙළඳපලවල නි. ඉබෝලා මිනිසුන්ට වවුලන් හා මිනිසුන් නොවන ක්ෂීරපායීන්ගෙන්  පැතිරී ඇති අතර, මර්ස් ඔටුවන්ගෙන් මිනිසුන්ට බෝවිය.සහ SAS පාම් ගුහාවලින් බෝවෙයි , කුඩා ක්ෂීරපායින්  චීනයේ ප්‍රණීත ආහාරයක් ලෙස සැලකේ. 2019-nCoV පැතිරීම සීමා කිරීම සඳහා වුහාන් වෙළඳපොළ ජනවාරි 1 වන දින වසා දමන ලද නමුත් එය වෙනත් ස්ථාන කරා පැතිරී ඇතිබවට හඳුනාගෙන ඇත, එයින් අදහස් වන්නේ වෛරසය පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට පැතිර යා හැකි බවයි.

මෙය සර්පයින් හරහා බෝ වූවායැයි පවසන්නේ ඇයි?
බදාදා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ශාස්ත්‍රීය ලිපියක, චීන පර්යේෂකයන් 2019-න්CඔV සහ සර්පයන්ගෙන් සොයාගත් කිරීටක වයිරස අතර ජානමය සමානකම් වාර්තා කර ඇත. මෙම ලිපිය පූර්ව මුද්‍රණයක් වන අතර එය තවමත් සම-සමාලෝචනය කර හෝ කිසිදු ආකාරයකින් විමසා බලා නැත. එපමණක්ද නොව, සීතල-ලේ සහිත සහ උණුසුම්-ලේ සහිත ධාරකයන් අතර වෛරසයකට පැනිය හැකිද යන්න පිළිබඳව වෙනත් විද්‍යාඥයින් සැක පහළ කරති.

රෝගය පැතිරෙන්නේ කෙසේද? මා මුඛ ආවරණයක් පැළඳීම ආරම්භ කළ යුතුද?
      විද්‍යාඥයන් තවමත් මෙය වටහා ගැනීමට උත්සාහ කරති. වෛරසය සම්ප්‍රේෂණය වන්නේ කෙසේද යන්න හෝ එය පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට කොතරම් පහසුවෙන් ගමන් කළ හැකිද යන්න පැහැදිලි නැත. රෝගී රෝගීන් රැකබලා ගැනීම කළ වුහාන් හි  සෞඛ්‍ය සේවකයින් අවම වශයෙන් 15 දෙනෙකු වත් රෝගාතුර වී ඇති අතර, ආසාදිතයින්ගෙන් සමහරක් මුහුදු ආහාර වෙළඳපොළට නොපැමිණීම නිසා එය පුද්ගලයෙකුගෙන් (සතෙකුගෙන් පමණක් නොව) ගමන් කරන බව අපි දනිමු.පුද්ගලයෙකු කිවිසුම් යාම හෝ කැස්ස යන විට කොරෝනා වයිරස සාමාන්‍යයෙන් වාතය හරහා පැතිරෙයි. මෙම රෝගය එකම ආකාරයකින් ක්‍රියාත්මක වන්නේ නම්, මුහුණු ආවරණ මඟින් යම් ආරක්ෂාවක් ලබා දිය හැකිය. සාමාන්‍ය ශල්‍ය මුඛ ආවරණ වලට වඩා ශ්වසන කපාට සහිත මුඛ ආවරණ වඩා සුදුසුය. කැස්ස සහ කිවිසුම් යන ජල බිඳිති අනෙක් පුද්ගලයින් ස්පර්ශ කරන පෘෂ්ඨයන් මතට නැඹුරු වන හෙයින්, නිතර අත් සේදීම ද හොඳ අදහසකි.

පැතිරී යාම වැළැක්වීම සඳහා රජයන් සහ සෞඛ්‍ය සමාගම් ඊළඟ පියවර ගන්නේ කෙසේද?
      මේ වන විට, 2019-nCOV සඳහා නිශ්චිත ප්‍රතිකාරයක් නොමැති අතර එන්නතක් නොමැත. බ්‍රහස්පතින්දා, වුහාන් වෙත සහ ඉන් පිටත සියලුම ගුවන් ගමන් සහ මගී දුම්රිය සේවා ඇතුළුව වසා දමා ඇත. අනෙකුත් චීන නගර වන හුවාංගාං සහ ඊෂෝ ද වසා දමා ඇත. එක්සත් ජනපදයේ, වුහාන් සිට පැමිණෙන සියලුම මගීන් නගර පහක (ලොස් ඇන්ජලීස්, සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ, නිව් යෝර්ක්, චිකාගෝ සහ ඇට්ලන්ටා) ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළවල් හරහා ගෙන ගොස් රෝග සඳහා පරීක්ෂාවට ලක් කරනු ඇත.
 නව වෛරසය සඳහා එන්නතක් නිපදවීම ආරම්භ කිරීම සඳහා අවශ්‍ය  මුදල් Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI) (වසංගත සූදානම නවෝත්පාදන සඳහා වූ සන්ධානයෙන්) ලබාගත් බව MRNA එන්නත් නිෂ්පාදකයෙකු වන මෝඩර්නා බ්‍රහස්පතින්දා නිවේදනය කළේය.
          එමෙන්ම මෙම වෛරසය චීන ආර්ථිකයට ද බලපානු ඇතැයි ආර්ථික විශේෂඥයෝ පවසති.
තොරතුරු Forbes.com  වෙබ් අඩවියෙනි.



Sunday, January 12, 2020

ඔස්ට්‍රේලියානු කැලෑ ඔටුවන්ගේ ඉතිහාස කතාව

   
ඕස්ට්‍රේලියාවේ ජීවත්වෙන ඔටුවන්ගේ පමණ ඉක්මවා යන ජල පරිභෝජනය හේතුවෙන්, ඔටුවන් විශාල ප්‍රමාණයක් ඝාතනය කරන්නට ගත් තීරණය කාගෙත් සංවේදී මාතෘකාවක් බවට පත්වී තිබෙනවා.
ඔටුවා ඕස්ට්‍රේලියාවට ආවේණික සත්ත්වයෙක් නොවේ. එසේ නම් පාලනය කිරීමට අපහසු අධික ඔටු ගහනයක් ඕස්ට්‍රේලියාවේ වර්ධනය උනේ කොහොමද කියලා සොයා බලන්න හිතුනේ කුතුහලය නිසාමයි.
ඕස්ට්‍රේලියාව නිජබිම කරගෙන ජීවත් උනේ ආදිවාසීන් එහෙම නැතිනම් ඇබරින්ජියානුවන්. බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ජේම්ස් කුක් ඕස්ට්‍රේලියාව හොයාගත් 
පසු බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයින් එහි ජනාවාස ඇති කරන්න පටන් ගන්නවා. එහිදී ඔවුන්ට රට තොට ගවේෂණයට, ජීවත්වීමට සහ වගා කිරීමට සුදුසු ප්‍රදේශ සොයා ගැනීමේ අවශ්‍යතාව මතුවෙනවා. අද මෙන් දියුණු ප්‍රවාහන පහසුකම් නොතිබූ එකළ ඔවුන් භාණ්ඩ සහ මිනිසුන් ප්‍රවාහනයට යොදාගන්නේ අශ්වයින් සහ ගවයින් යෙදූ කරත්ත. එහෙත් විශාල බරක් පටවාගෙන දුෂ්කර මාර්ග හරහා දුර යන ගමන් වලට අශ්වයින් සහ ගොනුන් සුදුසු වන්නේ නැහැ. වියළි ප්‍රදේශ වලදී ඔවුන්ට ආහාර හා ජලය සැපයීමේ ගැටළුද ඇතිවෙනවා.
                 එම ගැටළුවට පිළියමක් විදිහට 1870 ත් 1920 ත් අතර කාලයේ තමයි 20,000 ක පමන ඔටුවන් ප්‍රමාණයක් ඉන්දියාවෙන්, ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන්, සහ අරාබි කලාපයෙන් ඕස්ට්‍රේලියාවට ආනය කෙරෙන්නේ. ඔටුවන් සමග ඔවුන් බලාගන්නන් 2000 පමනද ඕස්ට්‍රේලියාවට පැමිනෙනවා.
                  ඕස්ට්‍රේලියාවේ දේශගුණය ඔටුවන්ට ගැලපෙනවා. සතියක් පමන වුවත් ජලය නොමැතිව ජීවත් වීමට හැකි වීමත් බඩු පටවාගෙන ඕනෑම දුෂ්කර භූමි ප්‍රදේශයක ඇවිද යාමේ හැකියාවත් නිසා ඔටුවන්ගෙන් ඔවුන්ට විශාල පිටුවහලක් ලැබෙනවා.
               ඔටුවන්ගෙ සහ ඔවුන් මෙහෙයවන්නන් ඕස්ට්‍රේලියාව තුල සැකලිය යුතු සංස්කෘතික සහ ආර්ථික දායකත්වයක් ලබා දෙනවා.
වියළි ඕස්ට්‍රේලියාවේ ආර්ථික සංවර්ධනයට පහසු වන පරිදි හුදකලා ජනාවාස අතර සැපයුම්, ප්‍රවාහනයට සහ සන්නිවේදනය පහසු කිරීම සඳහා පැමිනි ඔටුවන් ඕස්ට්‍රේලියානු භූ දර්ශනයද පොහොසත් කරනවා.
ඔවුන් ලොම් සහ ජලය, විදුලි පණිවුඩ කණු සහ දුම්‍රිය සිලිපර තේ සහ දුම්කොළ රැගෙන ගියහ. ආදිවාසීන් ඔවුන්ගේ උපකරණ සඳහා ඔටුවන්ගේ ලොම් යොදා ගන්නවා. අදද ඇඩිලේඩ් සහ ඩාවින් අතර රට පුරා සිරස් අතට දිවෙන සුඛෝපභෝගී දුම්‍රියට "Ghan" යන නම තබා ඇත්තේ ඔටුවන් බලාගන්නන් ට කරන ගෞරවයක් වශයෙනි.
1930 පසු දුම්රිය සහ මෝටර් රථ පැමිණි පසු ඔටුවන් ගෙන් ලබාගත් සේවය තව දුරටත් උවමනා වෙන්නේ නැහැ. වැඩට යොදාගත් ඔටුවන් වනාන්තර වලට මුදාහරිනවා. එම ඔටුවන් ගේ ගහනය දශක නමයක් තිස්සේ වර්ධනය වීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තමයි අද ඕස්ට්‍රේලියාව ට කරදරයක් වෙන තරමටම ඔටුවන් සිටින්නේ.
               ඔවුන් සඳහා වෙනත් විකල්පයක් නොමැති නිසා මරණ්න තීරණය කෙරෙනවා. අමානුෂික ක්‍රියාවක් උනත් ඕස්ට්‍රේලියාවේ ජල මට්ටම අඩු වීමත් ඔටුවන්ගේ කලහකාරී හැසිරීමත් ඔවුන් කරන හානියත් හේතුවෙන් වෙන විකල්පයක් ඔවුන්ට නැති බව පැවසෙනවා.

ගැටලුවකට යොදාගත් තාවකාලික විසඳුමක් මහා කරදරයක් බවට පත්වෙන්නේ ඔය විදිහට තමයි.